Op 17 september stuurde ISOC NL een brief aan de Tweede Kamer en het kabinet. Dat deden we samen met PublicSpaces en 26 andere organisaties en bedrijven. De aanleiding is een Amerikaanse sanctie tegen een Italiaanse internetaanbieder. Die zaak laat zien hoe een besluit in de Verenigde Staten doorwerkt in Europese websites, e-mail en betalingen. Ook bij organisaties die zelf niets met de sanctie te maken hebben.
Wat er is gebeurd
Autistici/Inventati (A/I) is een Italiaanse internetaanbieder. A/I verzorgde websites en e-mail voor ongeveer 20.000 groepen over de hele wereld. Veel van die groepen zijn activisten.
Op 26 augustus zette de Amerikaanse regering A/I op een sanctielijst. Zo’n lijst betekent dat Amerikaanse bedrijven en burgers geen zaken meer mogen doen met die organisatie. De Verenigde Staten zeggen dat A/I technische steun gaf aan gewelddadige groepen. A/I ontkent dat.
Twee dagen later ging het domein eruit. Alle adressen die eindigen op .org worden beheerd door één organisatie: Public Interest Registry, kortweg PIR. Dat is een Amerikaanse non-profit. PIR blokkeerde op 28 augustus het adres autistici.org.
Daarna volgde de bank. Op 8 september liet Banca Etica weten te stoppen met A/I. Deze Italiaanse bank valt niet onder Amerikaanse wetten. Maar zij was bang om zelf uit het betaalsysteem van Visa te worden gezet.
A/I is inmiddels gestopt. Dat kwam niet in de eerste plaats door de bankrekening: A/I had vlak daarvoor nog voor twee jaar vooruitbetaald. Volgens de brief gaf iets anders de doorslag. Amerikaanse regels kunnen ook mensen en organisaties raken die met A/I blijven samenwerken. Het effect trof dus ook partijen die zelf niet op de sanctielijst stonden.
Waarom dit belangrijk is voor ISOC NL
In de brief staat een politiek oordeel. De 28 organisaties vinden dat de Verenigde Staten sancties gebruiken om tegenstanders het zwijgen op te leggen. Zij noemen dat een aantasting van de rechtsstaat. Wij hebben die brief ondertekend.
Voor ISOC NL komt daar een specifieke internetvraag bij. De beoordeling van een sanctie is één vraag. Wat zo’n sanctie doet met gedeelde internetinfrastructuur is een tweede.
Een website is namelijk meer dan een pagina op een scherm. Daarachter zitten een domeinnaam, een hostingbedrijf dat de site opslaat, een e-maildienst en een bank. Valt één schakel weg, dan vallen er vaak meer weg.
De Europese Digital Services Act houdt daar rekening mee. Dat is een Europese wet over digitale diensten. Bedrijven die informatie doorgeven of opslaan, mogen niet verplicht worden om alles wat hun gebruikers doen voortdurend te controleren. In bepaalde gevallen moeten zij natuurlijk wel optreden tegen illegale inhoud.
Ook in de internetwereld wordt onderscheid gemaakt. ICANN, de organisatie die afspraken maakt over domeinnamen, kijkt naar misbruik van het domeinsysteem zelf. Denk aan phishing, malware en botnets. Wat er op een website staat, is een andere kwestie.
Een domeinnaam blokkeren is daarom een zware maatregel. Je haalt er niet één pagina mee weg. Ook andere websites, diensten en e-mailadressen onder die naam kunnen verdwijnen. Precies dat gebeurde hier. Er verdween geen artikel. Er verdween een hele groep gebruikers van het internet.
Privacy en anonimiteit spelen ook een rol
De juridische grond voor de sanctie is dat A/I technische steun zou hebben gegeven aan terrorisme. Maar in de Amerikaanse uitleg staat ook om welke diensten het dan gaat. Daar worden versleutelde e-mail en chat genoemd, en diensten die gebruikers anoniem houden. De Verenigde Staten wijzen erop dat groepen daardoor onherkenbaar konden blijven.
Dat roept voor de internetwereld een belangrijke vraag op. Anonimiteit en versleuteling worden niet alleen gebruikt door mensen die de wet overtreden. Journalisten beschermen er hun bronnen mee. Mensen die misstanden melden, rekenen erop. Voor mensenrechtenactivisten in onveilige landen kan het om hun veiligheid gaan. En netwerken als Tor zijn er speciaal voor gemaakt.
De vraag is dus hoe we voorkomen dat gewone privacy- en beveiligingstechniek zelf verdacht wordt. Want dat gebeurt als sommige gebruikers ervan worden beschuldigd van iets ernstigs. Voor ons is dat het deel van deze zaak dat de meeste aandacht verdient.
Ook in Nederland merkbaar
Nederlandse internetbedrijven maken zich zorgen. Dat is niet langer een theorie. Een Nederlandse aanbieder neemt naar eigen zeggen geen opdrachten meer aan van het Internationaal Strafhof. De reden is angst voor Amerikaanse maatregelen.
Ook de Tweede Kamer stelt vragen. Op 10 september 2026 dienden Barbara Kathmann en Sarah El Boujdaini schriftelijke vragen in. Zij richtten die aan de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de minister van Buitenlandse Zaken. De ondertekenaars van de brief steunen die vragen.
Volgens de brief speelde er ook iets bij het Internationaal Strafhof. Rechters die op een Amerikaanse lijst kwamen, konden in Europa moeilijk een bankrekening houden.
Die afhankelijkheid is goed aan te wijzen. De pinpassen van Nederlandse banken werken tegenwoordig via Visa Debit of Debit Mastercard. Beide bedrijven zijn Amerikaans. iDEAL en gewone overboekingen lopen daar niet over. De kwetsbaarheid zit dus niet overal. Maar wel op de plek die mensen elke dag gebruiken.
Vijf oproepen aan het kabinet en de Kamer
De brief vraagt om vijf dingen:
- Bouw een eigen Europese digitale infrastructuur. Steun Nederlandse en Europese alternatieven voor cloud, domeinnamen, hosting, e-mail, sociale media en betalingen. Doe dat zonder het internet op te splitsen. En geef als overheid zelf het goede voorbeeld.
- Ga het gesprek aan met de Verenigde Staten. Zeg dat de gevolgen voor Europese bedrijven te ver gaan. Doe dat het liefst samen met andere EU-landen. Kijk ook wat het Anti-Dwanginstrument kan doen. Dat is een Europese regel tegen druk van landen buiten de EU.
- Regel juridische hulp voor wie geraakt wordt. Europa heeft een regel die bedrijven beschermt tegen buitenlandse sancties. Die geldt nu alleen voor Cuba en Iran. Onderzoek of die regel breder kan. En zorg dat hij ook echt werkt.
- Bescherm de bankrekening van organisaties en bedrijven. Het EU-Hof besliste in juni 2026 dat een Amerikaanse vermelding niet genoeg is om een consument een basisrekening te weigeren. Voor organisaties en bedrijven geldt dat recht niet automatisch.
- Zorg dat het Internationaal Strafhof kan blijven werken. Nederland is gastland en heeft daarom een extra verantwoordelijkheid. Laat de ministeries dit samen oppakken, met één bewindspersoon die de leiding heeft.
De ondertekenaars willen snel antwoord. Zij vragen het kabinet te reageren vóór het commissiedebat van 30 september. En binnen zes weken een plan, met namen en data erbij.
Wat ISOC NL binnen het eigen netwerk wil bespreken
Eén vraag hoort niet in Den Haag thuis. Die hoort bij de internetwereld zelf.
Hoe ging de blokkade van autistici.org precies? De Amerikaanse regels gaven tot 25 september de tijd om zaken netjes af te ronden. Waarom is die ruimte niet gebruikt? Was een waarschuwing mogelijk, of een periode om te verhuizen?
Hier speelt nog iets dat we niet onbenoemd willen laten. PIR is in 2002 opgericht door de Internet Society, onze eigen wereldwijde organisatie. De Internet Society benoemt nog steeds het bestuur van PIR. En het werk van PIR levert geld op voor de Internet Society. Wij staan in deze zaak dus niet aan de zijlijn.
Juist daarom willen wij deze vragen aan de orde stellen, zowel bij PIR als binnen de internationale Internet Society-gemeenschap. Wie een domeinnaam blokkeert, hoort uit te leggen waarom. En die afspraken maak je het beste binnen de internetwereld zelf.
“Deze zaak gaat niet alleen over waar onze gegevens staan. Het gaat ook over de vraag of je je domeinnaam, je e-mail en je betalingen houdt als er ergens anders een besluit valt. Digitale onafhankelijkheid zit in hoe je je techniek bouwt en bestuurt. Niet in een label op een product. Europa moet sterker worden, maar we moeten het internet niet opdelen.”
— Ruben Brave, voorzitter Internet Society Nederland
Met dank aan onze werkgroepen
Deze brief kwam in korte tijd tot stand. Leden uit verschillende ISOC NL-werkgroepen dachten snel mee. Zij keken naar de techniek, de juridische kant en de afspraken in de internetwereld.
We danken in het bijzonder de leden van de ISOC NL ThinkTank en de Coalitie Eerlijk Digitaal Onderwijs. Die laatste tekende de brief ook als eigen organisatie. Dank voor jullie werk en jullie tempo.
Lees de brief
De hele brief met alle 28 ondertekenaars staat op de website van PublicSpaces:
Brief aan de Tweede Kamer: bescherm Europese organisaties tegen buitenlandse sanctiedruk
Geef een reactie